StolenMemory w Pruszkowie od 19 sierpnia wystawa w Muzeum Dulag 121 pomaga odnaleźć rodziny ofiar obozów

Wystawa #StolenMemory w Muzeum Dulag 121 w Pruszkowie. Pomóż odnaleźć rodziny ofiar obozów koncentracyjnych!

Od 19 sierpnia do 29 września 2026 r. w Muzeum Dulag 121 w Pruszkowie będzie można oglądać polsko-ukraińską wystawę #StolenMemory, zrealizowaną przez Arolsen Archives – Międzynarodowe Centrum Badań Prześladowań Nazistowskich. Ekspozycja prezentuje historie ofiar obozów koncentracyjnych i przedmioty zabrane im w chwili zatrzymania i zachęca do włączenia się w poszukiwania rodzin, którym dziś zwracane są te ostatnie pamiątki po bliskich.

Federalne Ministerstwo Spraw Zagranicznych po raz kolejny dofinansowuje projekt #StolenMemory na terenie Polski i Ukrainy. Partnerem wystawy w Polsce jest Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, a w Ukrainie - NGO Tolerspace Kyiv.

Oficjalne otwarcie wystawy (wernisaż) odbędzie się w czwartek, 20 sierpnia 2026 r. o godzinie 15.00 na terenie przy Muzeum Dulag 121 w Pruszkowie, ul. 3 Maja 8A.

Wśród zachowanych przedmiotów są obrączki ślubne, zegarki, długopisy czy portfele ze zdjęciami. #StolenMemory to kampania, której celem jest zwrot zachowanych z czasu II wojny światowej depozytów. Od czasu rozpoczęcia kampanii w 2016 r. odnaleziono już 1100 rodzin na całym świecie, w tym 400 w Polsce. Rok 2026 jest rokiem jubileuszowym #StolenMemory.

Arolsen Archives otrzymały w 2024 roku Nagrodę BohaterON w kategorii „Instytucja” za kampanie poszukiwania rodzin - #StolenMemory oraz „Powstanie Warszawskie. Nieznane hiSTOrie”. Wyróżnienia te są przyznawane w imieniu Powstańców i zostały objęte Patronatem Honorowym Prezydenta RP.

Cel wystawy: zwrócenie uwagi i pozyskanie wsparcia w poszukiwaniach

Zdjęcia przedmiotów prezentowane na wystawie zostały oznaczone kategoriami „poszukiwani” oraz „odnalezieni”. Pamiątki te stają się punktem wyjścia do odtworzenia historii ofiar nazistowskich prześladowań i przywracania pamięci o ich tragicznych losach.

W pierwszym przypadku chodzi o pamiątki, których jeszcze nie udało się zwrócić rodzinom. To jednocześnie apel o przyłączenie się do poszukiwań, ponieważ w Arolsen Archives wciąż znajduje się blisko 2000 rzeczy czekających na zwrot. Wśród nich jest kilkaset przedmiotów należących do osób pochodzących z Polski i 70 z Ukrainy.

Druga kategoria odnosi się do przedmiotów osobistych, które już zostały zwrócone. Dzięki niej poznajemy głębiej nie tylko historie osób prześladowanych, ale również to, w jaki sposób udało się po wielu latach od zakończenia II wojny światowej odnaleźć bliskich ofiar i zwrócić im zrabowane pamiątki.

Pragniemy zwrócić uwagę, iż wśród więźniów obozów koncentracyjnych, których historie zostały przedstawione na wystawie znalazły się osoby, które były więźniami obozu Dulag 121.

Wojna

Wystawa miała w 2024 roku dotrzeć do miast na terenie zachodniej Ukrainy, skąd pochodziło wielu prawowitych właścicieli pamiątek. Wybuch wojny uniemożliwił jednak realizację tego planu. W 2026 roku udało się przygotować kolejne wystawy #StolenMemory - ekspozycje w formie plakatowej odwiedzą 11 ukraińskich miast od Lwowa przez Kijów aż po Dniepr.

„Historię najlepiej poznawać przez pryzmat ludzkich losów – nie tylko przez daty i pojedyncze fakty. Wtedy widać, jak wielkie zniszczenie sieją wojna, nienawiść i propaganda. Gdy projektowaliśmy wystawę, wydawało się, że mówimy o czymś, co już się nie powtórzy. Niestety temat wojennych prześladowań wrócił i jesteśmy świadkami wojny, w której Rosja uzurpuje sobie prawo do niszczenia ludzi, pozbawiania Ukraińców tożsamości, godności, odzierania z tego, co osiągnęli jako państwo i społeczeństwo. Tocząca się w Ukrainie pełnoskalowa wojna stała się niezwykle tragicznym kontekstem ekspozycji. Nie mówimy już tylko o przeszłości, ale o tym, co dzieje się tu i teraz, za wschodnią granicą Polski– podkreśla Anna Meier-Osiński, Outreach Manager Arolsen Archives, inicjatorka kampanii #StolenMemory.

Program towarzyszący

Wystawie towarzyszą seminaria internetowe, kampania w mediach społecznościowych oraz międzynarodowe projekty edukacyjne. W ramach kooperacji „#StolenMemory jako polsko-niemiecki projekt edukacyjny” z Polsko-Niemiecką Współpracą Młodzieży i przy jej wsparciu finansowym Arolsen Archives od 2019 roku organizują międzynarodowe spotkania młodzieży. W seminariach w Międzynarodowym Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu uczestniczą uczniowie z Niemiec, Polski i Ukrainy.

Towarzysząca wystawie strona internetowa stolenmemory.org/pl oferuje ciekawe spojrzenie: krótkie, animowane filmy z uzupełniającymi je historiami multimedialnymi opowiadają o poszczególnych formach prześladowań. Materiały te zostały opracowane z myślą o młodzieży i w czerwcu 2021 r. otrzymały nagrodę Grimme Online Award w kategorii "Wiedza i edukacja".  Na stronie internetowej dostępne są również do bezpłatnego pobrania obszerne materiały edukacyjne, które mogą być wykorzystane przez szkoły i instytucje w kontekście wystawy objazdowej lub całkowicie niezależnie od ekspozycji. Zachęcamy do realizowania z nami projektów edukacyjnych.

Współpraca i trasa

Wojna nie przerwała współpracy w Europie, ale ją wzmocniła. Konieczne było bowiem znalezienie polskich i ukraińskich partnerów, dzięki którym realizacja poszczególnych odcinków trasy wystawy objazdowej będzie możliwa. Ekspozycja dociera między innymi do miejsc położonych w pobliżu polsko-ukraińskiej granicy, miast, w których schronienie znalazło wielu uchodźców, a także miejsc pamięci.

Wszystkie terminy i miejsca można znaleźć na stronie internetowej stolenmemory.org/pl, dostępnej zarówno w języku polskim, jak i ukraińskim.

Partnerem wystawy w Polsce jest Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, a w Ukrainie -NGO Tolerspace Kyiv.

Nasze kontenery ekspozycyjne odwiedzają miasta w Polsce, Niemczech i Francji. Wystawa objazdowa i program towarzyszący w Polsce sa wspierane przez ministerstwa spraw zagranicznych Niemiec i USA.

Gdzie:

Muzeum Dulag 121 w Pruszkowie

Ul. 3 Maja 8a

05-800 Pruszków

Kiedy:

19.08-29.09.2026

Godziny otwarcia:

Poniedziałek, wtorek, środa, piątek: 10.00–16.00
czwartek 12.00-19.00

soboty i niedziele: 12.00-16.00

Link do strony internetowej kampanii #StolenMemory:

https://stolenmemory.org/pl

Kontakt dla mediów:

[email protected]
Małgorzata Bojanowska tel. 696 591 295
Iwona Drożyner tel. 574 479 547

Ewelina Karpińska-Morek (koordynator kampanii #StolenMemory w Polsce)

[email protected]

+48 573 021 220

Anna Meier-Osiński (Outreach Manager)

[email protected]

+49 5691 629-162

O Arolsen Archives

Arolsen Archives to międzynarodowe centrum badań prześladowań nazistowskich z najobszerniejszym na świecie archiwum ofiar i ocalałych. Zbiór ten, zawierający 30 milionów dokumentów i wzmianki o około 17,5 mln osób, jest częścią Światowego Dziedzictwa UNESCO („Pamięć świata”). Od 2015 r. archiwum publikuje w archiwum online oryginalne dokumenty dotyczące różnych grup ofiar reżimu nazistowskiego, co stanowi ważne źródło wiedzy dla współczesnego społeczeństwa. Obecnie znajduje się w nim ponad 28 milionów dokumentów - listy deportacyjne, dokumenty dotyczące zatrzymań, rejestry osób zaginionych i wiele innych.

O Muzeum Dulag 121

Misją Muzeum Dulag 121 jest pielęgnowanie pamięci, zbieranie informacji i popularyzowanie wiedzy o losach wypędzonych oraz ofiarności i poświęceniu tych, którzy udzielali im pomocy, a także dokumentowanie i popularyzacja historii Pruszkowa i okolic.

Facebook: https://www.facebook.com/ArolsenArchives/

Arolsen Archives #Polska – grupa poszukiwawcza https://www.facebook.com/groups/arolsenarchivespl

Twitter: https://twitter.com/ArolsenArchives

Instagram: https://www.instagram.com/arolsenarchives/

TikTok: https://www.tiktok.com/@arolsenarchives

Zapraszamy na spacer po parku Potulickich

Serdecznie zapraszamy na spacer przyrodniczy po parku Potulickich, który odbędzie się 22 sierpnia o godzinie 10. Spacer poprowadzi Fatima Hayatli z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków.

Uwaga, ze względu na charakter spaceru liczba miejsc ograniczona. Miejsce spotkania otrzymają Państwo po pobraniu biletu przez portal evenea.pl.

Park Potulickich to najważniejsza ostoja dzikiej przyrody na terenie Pruszkowa. Na jego terenie spotkacie setki gatunków zwierząt, roślin i grzybów. Niektóre z nich znamy wszyscy, większość umyka zwykle naszemu spojrzeniu. Zapraszamy na spacer, podczas którego z uwagą przyjrzymy się istotom żyjącym w parku Potulickich. Zarówno tym większym, jak i tym malutkim. O przyrodzie parku opowie edukatorka przyrodnicza i ornitolożka Fatima Hayatli z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków.

Uwaga! Ze względu na charakter spaceru ilość miejsc znacznie ograniczona. Obowiązują zapisy przez portal evenea.pl.

Spacer potrwa około 2 godzin. Prosimy o nie zabieranie na spacer czworonożnych pupili. Ptaki z daleka wyczuwają obecność psów i trzymają od nich bezpieczny dystans.

ZAPISY NA EVENEA.PL - https://app.evenea.pl/event/878214-71/

Zapraszamy na spacer historyczny po cmentarzu żydowskim w Pruszkowie z Marianem Skwarą 23 sierpnia 2026 (niedziela), godzina 12:00​​​​​​​ 

Serdecznie zapraszamy na ostatni już spacer po cmentarzu żydowskim w Pruszkowie, który poprowadzi znawca historii pruszkowskiej społeczności żydowskiej i opiekun cmentarza Marian Skwara.
Spotykamy się w niedzielę 23 sierpnia o godzinie 12:00 na pruszkowskim cmentarzu żydowskim przy ul. Lipowej - wejście bramą od ulicy Mordechaja Gutowicza.

Spacer potrwa około 2 godzin.
Cmentarz otwarty od 11:30.
Udział w spacerze jest bezpłatny, ilość miejsc ograniczona. 
Bezpłatne wejściówki: https://app.evenea.pl/event/878214-60kopia1kopia1kopia1/

Podczas spaceru będzie możliwość zakupu planu "Cmentarza Żydowskiego w Pruszkowie" autorstwa Mariana Skwary w cenie 8 złotych.

Oprowadzanie po cmentarzu żydowskim - Marian Skwara, znawca historii pruszkowskich Żydów, autor monografii "Pruszkowscy Żydzi. Sześć dekad zamkniętych Zagładą", autor planu "Cmentarza Żydowskiego w Pruszkowie" i opiekun cmentarza.

"Na cmentarzu przy ul. Lipowej 50 w Pruszkowie spoczywa ostatnie pokolenie miejscowych Żydów, które mogło umierać po ludzku, zgodnie z odwiecznym rytmem osiadłych społeczności - narodzin, dorastania, założenia rodziny, wieku dojrzałego i wreszcie odejścia, aby "się przyłączyć do przodków swoich", choć nie wszystkim było dane dożyć późnej starości. Na cmentarz byli oni odprowadzani przez bolejącą rodzinę, zgodnie z rytuałem bractwa pogrzebowego. Ci, którzy w międzywojniu grzebali swoich bliskich, stawiali kamienie nagrobne z wyrytymi imieniem i data, w większości nie mieli szansy na własny imienny grób. Ostatni "normalny", udokumentowany pochówek nastąpił w połowie października 1940 r., trzy tygodnie przed zamknięciem całej społeczności w miejscowym getcie, które było pierwszym etapem przed deportacją do getta warszawskiego, a potem, w lecie 1942 r., do obozu zagłady w Treblince.

Cmentarz to swoista instytucja społeczna, której istotą wydaje się wspólnota żywych i umarłych. Człowiek ma świadomość, że kiedy znajdzie się "po drugiej stronie", to nie przestanie być członkiem wspólnoty, ponieważ pozostaje ogniwem w łańcuchu pokoleń, a łańcuch ten wykonano z bardzo trwałego materiału, któremu na imię Pamięć. Zagłada Żydów przyniosła rozerwanie tej cmentarnej wspólnoty. W Pruszkowie zostali tylko umarli.

Cmentarz żydowski przy ul. Lipowej jest jedynym trwałym i widocznym świadectwem istnienia społeczności żydowskiej w Pruszkowie. Należy do najmłodszych i najmniejszych kirkutów na Mazowszu. Los obszedł się z nim łaskawiej niż z większością cmentarzy żydowskich w Polsce. Po wielu z nich nie pozostał kamień na kamieniu, i to w znacznej części w następstwie powojennych rabunków i wandalizmu. Natomiast w Pruszkowie większa cześć cmentarnej substancji zachowała się do naszych czasów, choć trudno oszacować rozmiar strat. Historia miasta Pruszkowa jest krótka - jeszcze do lat 70. XIX w. była to mała folwarczna wioska. Dzisiaj nasze miasto może się chlubić posiadaniem w swej urbanistycznej tkance wyjątkowego obiektu. Jest nim cmentarz, na którym inskrypcje na nagrobkach są wyryte w tym samym języku, tymi samymi znakami, jakimi były pisane najstarsze teksty świata w jednej z kolebek cywilizacji europejskiej. Nagrobne kamienie przy ul. Lipowej są jakby kapsuła czasu, w której obecni mieszkańcy miasta mogą oglądać najgłębsze korzenie swej tożsamości."

Ze wstępu do monografii "Pruszkowscy Żydzi. Sześć dekad zamkniętych Zagładą" autorstwa Mariana Skwary.

Zapraszamy!